Ik ets dus ik ben: Zwaar Metaal, Nieuw Licht

 

Zwaar Metaal

Etsen weten na eeuwen kunstenaars nog altijd te raken met hun diepe zwart, taaie werkproces en grillige uitkomsten. ”Etsen is een soort onzichtbare chemie tussen voor jou onsamenhangende dingen. Dan komt er werk dat je niet had voorspeld, maar dat wel heel gaaf is,’’ aldus een jonge kunstenaar. Maar wat maakt dan dat deze magische techniek tegenwoordig nog zo marginaal beoefend wordt?

De vraag wat de kracht en kwetsbaarheid is van etsen lag aan de basis van Zwaar Metaal Nieuw Licht, een project van twee jaar waarmee we actief waren op verschillende werkplekken in drie verschillende steden: Den Bosch, Eindhoven en Arnhem. Doel van Zwaar Metaal Nieuw Licht: etsen een concreet en duurzaam bestaan geven op de werkvloer en daarnaast onderzoeken wat de overlevingskansen zijn van een middeleeuws medium in een tijd waarin alles digitaal gebouwd en met lichtsnelheid met de rest van de wereld gedeeld kan worden.

Zwaar Metaal was een beeldschone, intensieve en bij vlagen zware reis waarin we binnen relatief korte tijd masterclasses voor jonge makers, tentoonstellingen, lezingen, workshops en seminars voor professionals draaiden bij grafische werkplaatsen en centra voor kunst, wijk en dagbesteding. Omdat er zoveel activiteiten hebben plaatsgevonden en er zoveel deelnemers feedback en stof tot nadenken hebben gegeven heeft het even tijd gekost een beeld te vormen van wat Zwaar Metaal nu voor ons en voor de (kunst)wereld betekent heeft.

Zwaar Metaal bleek niet alleen meer inzicht te geven in de stand van zaken rondom een medium dat zijn roots heeft in het middeleeuwse wapen – en edelsmeden, maar ook een inkijk te bieden in de moderne heimwee naar rust en reflectie en ons tijdloze verlangen aangeraakt te worden, deel uit te maken van een zinvol geheel en soms als ego ook even niet belangrijk te zijn.

masterclass daglicht 4
Masterclass #UitJePlaat# Grafisch Atelier Daglicht foto Claudia den Boer

Nieuw Licht

Zwaar Metaal bracht aan het licht dat de waardering voor etsen niet alleen te maken heeft haar unieke visuele kwaliteiten zoals de peilloze diepte van geëtst zwart, lijnen die als een haar op een lens lijken te zijn gevallen of die juist als braille op het papier liggen of tonen die zich als een driedimensionaal beeld bijna van het papier losmaken.

Uit de feedback van deelnemers kwam naar voren dat het met name de secundaire kwaliteiten makers waren bij gebleven: kunnen denken met je handen, je beeldwens uitstellen, een beeld volgens een natuurlijk en vertraagd ritme op kunnen bouwen, alleen én samen kunnen werken met een techniek waarin zoveel (vak)broeders je zijn voorgegaan, een balans zoeken tussen je eigen keuzes en de regels van het vak.

Etsen is een dialoog voeren met je materiaal en zoeken naar een balans tussen autonomie en autoriteit. Een creatie is noch de maker noch het materiaal, maar zegt iets over de relatie tussen die twee, schreef Carl Roger in Mens Worden (1961). Die relatie, met je materiaal maar ook met je docent, mede makers en de werkruimte, bleek als een rode draad door de activiteiten te lopen.

masterclass daglicht 21
Masterclass #UitJePlaat# Grafisch Atelier Daglicht foto Claudia den Boer

 

Niet zo verwonderlijk, aangezien delen, verbeelden en reflecteren via materiaal universele menselijke ‘makende’ verlangens zijn. Of je nu in de werkplaats een tuin op de plaat tekent waarbij je je afvraagt wat behouden blijft en wat weg valt, thuis op je tenen gaat staan om je lievelingsuitzicht te fotograferen om die te kunnen etsen tijdens een workshop bij jou in de wijk of op de dagbesteding voorzichtig voor het eerst van je leven een ijzeren plaat bewerkt die je eerst niet aan durfde te raken: etsen gaat over je dromen en verlangens, je mogelijkheden en beperkingen als mens en maker delen met de zinken plaat, de techniek, je begeleider en je mede makers.

Daarmee brengt Zwaar Metaal misschien niets nieuws aan het licht, maar geeft ze als project wel aandacht aan menselijke behoeften die in onze samenleving onder druk staan: tot jezelf komen, onvolkomen mogen zijn en het gevoel deel uit te maken van een zinvol verhaal dat jou omarmt als mens in plaats van als flexwerker, handige melkkoe voor adverteerders of manipuleerbare consument. Wat je in de plaat etst, kun je nooit meer uitgummen. Zo werkt het ook voor mensen – die verlangen ernaar ergens te mogen zijn met al hun kracht en kwetsbaarheid in plaats van dat ze met potlood in een (maatschappelijke) agenda gezet worden – waarbij ze maar moeten afwachten wanneer ze worden uitgegumd omdat ze teveel kosten, of niet meer interessant zijn.

De kwetsbaarheid van etsen ligt precies in dat verlangen naar echtheid en blijvende verbintenissen: een arbeidsintensieve techniek waarbij je je moet verbinden aan een werkplaats, langere werktijden waarbij je resultaten onzeker zijn, ligt in deze tijd waarin we weinig tijd hebben en waarin we ook weinig fouten mogen maken ingewikkeld. In een wereld waarin we onbewust beelden almaar gladder strijken en regisseren en zo hard werken dat er nauwelijks tijd over blijft voor experimenteren en spelen, heeft etsen het als techniek moeilijk – maar in deze moeilijkheid ligt ook precies haar kracht.

De kracht van een techniek als etsen ligt in haar duistere en visuele betovering en de prenten die na eeuwen kunnen ogen alsof ze vers van de pers komen. Maar haar potentie in deze tijd ligt vooral in haar vermogen mensen (opnieuw) te verbinden met hun verlangen iets te maken wat betekenisvol en bezield is door samen te werken en te leren van een oude nieuwe wereld, die door een docent met compassie en vertrouwen voor jou ontsloten wordt. Etsen weet grootheden als oud en nieuw, autonomie en autoriteit, starheid en vrijheid, kracht en kwetsbaarheid aaneen te smeden en is daarmee ook nu nog een krachtig en relevant medium. Voor (jonge) makers van nu die alle middelen van de wereld tot hun beschikking hebben, kan ze nog altijd van grote betekenis zijn.

Zwaar Metaal is als project gestopt, maar gaat verder als een hoopgevend verhaal over de kracht van aandacht geven: aan een in de vergetelheid geraakte techniek en aan de dromen en verlangens die daaronder schuil gaan – en aan de noodzaak van samen werken, maken en leren. Voor wie zich wil verdiepen in de mensen die Zwaar Metaal zoveel bezieling hebben gegeven, de activiteiten en resultaten van het project: lees vooral de blogs die hieraan vooraf gingen. Voor nu hoop ik als kunstenaar en moeder annex coördinator van het project dat Zwaar Metaal als verhaal kan blijven geven wat al het (kunst)leven op aarde nodig heeft: Licht.

Masterclass #UitjePlaat# foto Claudia den Boer
Masterclass #UitJePlaat# Grafisch Atelier Daglicht foto Claudia den Boer

Met heel veel dank aan:

Stijn Peeters, Margriet Thissen, Katja Rodenburg, Nico Thöne, Anouk Bax, Wikke Peeters, Marianne Slegers, Maud Rijken, Sarah van den Dungen en alle deelnemers die van Zwaar Metaal met hun vertrouwen, betrokkenheid en toewijding zo’n prachtig project hebben gemaakt.

Cornelie Samsom, juli 2017

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s