Kunstenaars over de (her)ontmoeting met etsen

Etsen kan mooi, maar ook confronterend zijn. Doordat een beeld wordt opgebouwd in verschillende stappen word je genadeloos afgerekend op fouten: iets vergeten of verkeerd doen betekent meestal gewoon geen afbeelding – of een verprutste.

Etsen zet je daarmee aan het denken over wat je wil met je werk en wat je van een beeld verwacht. Wat wil je laten zien ? Moet je beeld voor jou presteren? En hoe goed kun je er tegen als iets mislukt? Kortom: kun je omgaan met mislukkingen en (schijnbaar) kansloos knoeien?

De ontmoeting met etsen was voor sommige kunstenaars warm: (weer) met je handen kunnen werken, aanraken van materiaal, poetsen, deppen en spoelen.

Soms was het tedious en frustrerend: stugge plaat, stugge inkt, eindeloos poetsen en weer helemaal opnieuw beginnen als je iets vergeten bent – lekker dan. Dagenlang zwoegen op een plaatje en dan nog niet de toon vinden die je zoekt. Wat de fok, wéér mislukt – hoe kan dat?

En soms was de herontmoeting confronterend: wat je dacht dat je wist blijkt in de werkplaats toch ingewikkelder. Kunstenaar Sven Nibbeling ervaart de masterclass als een warm maar ook ongemakkelijk weerzien. ”Oude liefdes lijken vertrouwd,” mailt hij. ”Wanneer je elkaar dan weer treft lijkt het voortzetten van het verleden een gebaande weg. Eenmaal weer intiem besef je dat je van elkaar bent vervreemd en dat je elkaar weer opnieuw moet uitvinden.”

masterclass selectie 032

Mysterieus

Veel kunstenaars zijn geboeid door de vrijheid die ontstaat door de beperkingen van het werkproces. Je moet je ergens toe verhouden, maar binnen die kaders – waarbij je geen overzicht meer hebt over alle factoren die op elkaar inwerken – ontstaat juist veel ruimte voor verbeelding.

Véronique van Helden vindt het handwerk dat samen gaat met de oncontroleerbaarheid van het werkproces het mooist: ”Je hebt geen overzicht, er is teveel waar je tegelijkertijd mee bezig moet zijn. Etsen is een soort chemie tussen voor jou onzichtbare dingen. Dan komt er werk dat je niet had voorspeld, maar dat wel heel gaaf is.”

Sven Nibbeling is geboeid door het gegeven dat je je als kunstenaar nogal concreet in het zweet staat te werken op een soort onzichtbaar ding: ”Met etsen ben je constant met iets bezig dat er nog niet is.” Als een soort geest zweeft die ets door de werkplaats. En terwijl je staat te werken om ‘m uit de fles te wrijven, is het maar afwachten wat er straks tevoorschijn komt.

Janneke Baltussen – van huis uit modeontwerper en beeldend kunstenaar – stapte in uit nieuwsgierigheid naar de ambachtelijkheid. Ze raakte in de ban van de onvoorspelbaarheid van het werkproces waarbij je niet op kunt ‘denken’ tegen het werken in spiegelbeeld en de natuurkrachten van de zuurbak en de etspers. ”Ik was benieuwd naar etsen vanwege de ambachtelijkheid,” mailt ze. ”Het heeft me betoverd met zijn grilligheid.”

masterclass selectie 012

De ets als spiegel annex bouwpakket

Volgens een aantal kunstenaars stemt de techniek nederig. Je moet je aan een aantal regels houden, anders krijg je geen beeld – punt. Niet altijd gemakkelijk, zeker niet voor kunstenaars die gewend zijn direct te werken met het resultaat dat ze voor zich zien.

Schilder Gijs van Lith ervaart etsen als een tedere en fascinerende techniek, maar het gegeven dat hij ‘eerst tien dingen moet doen voordat hij ook maar iets te zien krijgt’ wekt ook irritatie op. Van Lith ziet etsen als een soort deconstructie van zijn eigen werkproces: het uit elkaar halen van je werk als een auto in de garage. ”Alles wat je normaal doet moet je als het ware terugvertalen, dat is interessant. ”

masterclass selectie 035

 

De omslachtigheid is voor van Lith toch een reden niet naar de werkplaats terug te keren. Desondanks ziet hij zeker de waarde van de werkperiode, waarbij hem vooral de intimiteit van het proces is opgevallen. ”De zinken plaat is sensueel en mysterieus,” aldus van Lith. ”Je moet de plaat veel aandacht geven en aanraken voordat ze zich prijs geeft. Dat maakt dat je je anders opstelt naar je beeld en met haar praat in plaats van dat ze voor jou een prestatie moet leveren. Een ets is een dialoog: mijn schilderijen geven meer een speech.”

Ook schilder Alex Baams ziet een verdiepende waarde in het arbeidsintensieve proces waarbij je moet accepteren dat niet alles gaat zoals je voorspeld of gewild had. Omdat je moet wachten op resultaat en je onderweg niet even kan bijwerken kunnen etsen ook hopeloos mislukken. De techniek kan je dus hard confronteren met wat je fout doet.

Baams ervaart de mogelijkheid van verschillende afdrukken als een bevrijding: ”het hoeft niet allemaal samen te komen in dat ene beeld.” De zinken plaat vindt hij heel aanraakbaar, terwijl een schilderij meer zakelijk wordt opgebouwd in vlakken, lagen en kleuren – met een scherp en oplettend oog voor de prestatie die geleverd moet worden. ”Met etsen kun je zo’n attitude wel vergeten, want het gaat toch niet zoals je wilt.” In die kwetsbare tussenruimte die etsen soms kan zijn kan Baams reflecteren op zijn hang naar perfectie – en of dat altijd nodig is.

masterclass selectie 003

Dennis Amatdjais merkt op dat de traagheid van etsen en het geduld dat je ervoor op moet brengen aanzet tot nadenken: ”de trage manier van werken dwingt me na te denken over wat ik op dat moment aan het doen ben. Wat ik met het werk wil bereiken, ontdekken of onderzoeken.”

masterclass selectie 005

Fenne Westra verwondert zich vooral over kracht van de nuance van de techniek, waarbij je toch vrij ruig te werk moet gaan. Zoveel tinten grijs, dat had ze nog nooit gezien. Westra, als kunstenaar gefascineerd door water, vind de diepte van één tint prachtig: ”Wat ik bijzonder vind aan etsen is de intense diepte van 1 grijstint. Dat herken ik niet in andere technieken en daarom vind ik etsen gaaf.”

opening expo w2 9

De wereld aan elkaar lappen

Er zijn kunstenaars die zich tot de techniek verhouden als een onbekend landschap dat ze als even aards als kosmisch ervaren. Etsen kan modderig en smerig zijn maar je ook meetrekken in een sprookjesachtige zone. In de werkplaats zie je soms letterlijk en figuurlijk sterren: van het werken, van de chemische dampen en letterlijk op je prent, die door de felle contrasten soms doen denken aan een diepzee of sterrenhemel. Kunstenaar Luba Belejova beschrijft de werkperiode als volgt: ”De lijn herschikte zich tot een raster, een bouwsteen van het ongeziene land. Ik betrad dit nieuwe land, ik heb hem in stroken gescheurd en ik heb hem weer aan elkaar gelapt. Ik heb hem van ver en dichtbij bekeken, ik bezweek onder zijn grootsheid en steeg er weer bovenuit.”

masterclass selectie 007

Danni van Amstel etste sporen van voorwerpen die we dagelijks gebruiken in de zinken plaat of in het ets papier, zoals de textuur van een handdoek of sleutels in papier. Er ontstaan vormen die tussen een object en print in lijken te zitten, zachte textuur die is mee geëtst in de zuurbak of een klein voorwerp dat onder hoge druk door een pers is gehaald. Van Amstel weet op die manier de tedere, poëtische en de brute kant van etsen samen te brengen in een nieuwe interpretatie van de techniek.

DSC_1402site

 

Concentratie: de moderne luxe

Etsen stemt samengevat in haar onmogelijkheid haar helemaal te beheersen tot nadenken. Dat is een thema dat vaker naar voren komt tijdens de masterclass en dat ook een rol lijkt te spelen bij arbeidsintensief maken in het algemeen: maken als een modus om tot werk te komen, een manier om je te kunnen concentreren.

Femke Dekkers – die voor haar werk veel in de doka staat – merkt op dat ze etsen helemaal niet slow vindt zoals vaak wordt geroepen. ”Ik ervaar het helemaal niet als een traagheid, maar meer een vorm van concentratie om tot werk te komen. Door al die verschillende stappen kom ik in een andere modus”, aldus Dekkers: ”Daardoor kijk ik weer anders naar wat ik aan het doen en maken ben.” Ze vindt het prettig te werken met een techniek (analoge fotografie) waarvan ze weet dat er nog jaren zullen volgen voordat ze hem beheerst: ”Ik ben helemaal niet bezig met arbeidsintensief, traag of ambachtelijk. Ik ben gewoon aan het werk.”

Met etsen ziet ze veel raakvlakken, maar een groot verschil met fotografie vindt ze dat bij etsen de techniek en verbeelding zo gelijk in elkaar opgaan: ”Fotografie is voor mij een middel om vast te leggen wat ik gemaakt heb. Bij etsen lopen techniek en wat je maakt door elkaar, wat ik wel lastig vind.”

masterclass selectie 002

Etsen is volgens sommige kunstenaars dus niet slow, maar een vorm van concentratie. Is dat nog op te brengen nu iedereen rond rent met een kop en laptop vol informatie en een gigantische toestroom van beeldmateriaal? Of is het alleen beschikbaar voor diegenen met voldoende middelen en draagvlak? Zover willen kunstenaars niet gaan – al is concentratie wel een ding als je heen en weer moet rennen tussen bijbaantjes, tegenprestaties, netwerken en kunst maken.

Gijs van Lith merkt op dat de techniek wel een uitdaging heeft aan makers en publiek dat is opgegroeid met instant gratification: klikken en kijken, overal visueel bij kunnen zijn, nooit meer hoeven wachten op een plaatje, brief, print of bestelling.

Kun je je als kunstenaar nog opsluiten om je helemaal in een techniek te verliezen? Van Lith, zelfverzekerd: ”Als je je drie jaar in een werkplaats helemaal toe wilt wijden aan een techniek kan dat ook nu nog prima.” Maar voor veel kunstenaars die dag en nacht moeten hosselen om de eindjes aan elkaar te knopen is dat toch geen realiteit? Van Lith: ”Het kan, als je dat wilt kan het natuurlijk. Maar nu in het do it yourself  tijdperk is een grafische werkplaats voor kunstenaars wel een lastig ding om je toe te verhouden.”

masterclass selectie 009

Hoe zit dat? Het lijkt niet meer helemaal van deze tijd je te verbinden aan een externe werkplaats – in een tijd van schaarste werkt iedereen aan de keukentafel op de laptop of (als kunstenaars die al hebben) in het eigen atelier. Maar is dat wel zo? Of is het een imago dat aan sommige werkplaatsen kleeft – van klassiek bolwerk waar geduldige en vaak oudere kunstenaars die wel houden van een beetje noeste arbeid zich toeleggen op een ouderwets ambacht? Het is hoe dan ook een interessante vraag voor veel werkplaatsen, die momenteel werken aan een doorstart van de ets werkplaats – waar het de laatste jaren toch wel stil is.

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s