Terugblik Zwaar Metaal Den Bosch

Etsen: oldschool of hier om te blijven?

Etsen is geliefd onder een kleine groep kunstenaars en liefhebbers. Maar werkplaatsen lopen leeg of sluiten, en het wordt steeds moeilijker om aan spullen te komen. Is de techniek een romantische en kleinschalige kunstvorm geworden, of kan ze ook breder en duurzamer (terug) op de kaart worden gezet? Voeg je iets toe door activiteiten te organiseren waarmee je makers en publiek direct met etsen in aanraking brengt en waarmee je een link legt tussen een eeuwenoude techniek en de (kunst)wereld van nu?

We zochten het uit tijdens de eerste editie van Zwaar Metaal in Den Bosch op de mooie en sfeervolle werkvloer van Grafisch Atelier Den Bosch en in de Willem II Fabriek. Tijdens een periode van ongeveer 5 maanden vonden op deze plek een seminar, masterclass, workshop, expositie en publiekslezing plaats met als doel de techniek van het etsen duurzaam onder de aandacht te brengen van jonge makers, docenten en publiek. Zwaar de moeite waarde was het zeker: maar op welke manier is het project duurzaam gebleken?

De tentoonstelling trok in totaal 550 bezoekers – geen reden tot klagen. De lezing over William Blake en Edvard Munch van Katja Rodenburg trok 15 bezoekers, aan het seminar voor beeldend docenten deden 15 kunstenaars mee, de workshop Uit je Plaat telde 5 deelnemers en 10 jonge makers namen deel aan de masterclass onder leiding van Stijn Peeters . Wat zeggen deze aantallen nu over het uiteindelijke effect en het bereik van wat we samen hebben gemaakt?

Zwaar Metaal is niet alleen een project met een bepaald doel: we willen ook onderzoeken of de formats die we bedenken daadwerkelijk potentie hebben. Is er belangstelling voor en zo ja, door wie en waarom? Hoe zouden we nog meer mensen nieuwsgierig kunnen maken en bereiken zodat etsen als erfgoed kan blijven voortbestaan? We denken dat duurzaamheid alleen werkt wanneer je bereid bent te kijken of dat wat je doet ook ‘zin’ of draagvlak heeft.

In het volgende blog kun je meer lezen over de verschillende onderdelen van Zwaar Metaal en onze bevindingen tot nu toe. Voor updates en info over de masterclass en opening expositie verwijzen we graag naar onze pagina’s of eerdere blogs.

masterclass selectie 036

opening expo w2 8

opening expo w2 35

foto’s Mariska van Zutven

 

Seminar onderwijs etsen kinderen en jongeren: drukke agenda

Goed nieuws is dat het aantal ets workshops voor kinderen en jongeren sinds het seminar bij Grafisch Atelier Den Bosch sterk gegroeid is. Medewerkers van GA Den Bosch die zelf al jarenlang ervaring hebben met workshops schreven zich in voor een seminar waarbij er niet alleen informatie werd overgedragen, maar waarbij vooral ook veel ervaring werd gedeeld. Wat we terug krijgen is dat de bijeenkomst medewerkers aangemoedigd heeft om ‘echt’ met scholieren te gaan etsen – met zuur dus.

Nog vaak wordt er geaarzeld over echt etsen met zuur (tegenwoordig kopersulfaat) met scholieren: hoe moet dat dan, met dat gif en dat geklieder met was en waterbak? Maar het spul waarin de plaatjes worden uitgebeten is tegenwoordig geen hardcore zuur meer, maar een zout. Nog steeds geen spul waar je even je hand in moet steken, maar ook geen brandhaard in je leslokaal. Scholieren zijn zich bewust van de gevaren en gaan netjes om met de materialen en het lokaal. Dat gaat goed, omdat ze lekker veel zelf mogen doen.

Het geeft voldoening om te zien hoe een waardevolle bijeenkomst tot gevolg heeft dat er nu hele schoolklassen in de werkplaats staan te etsen. Samen uitwisselen en het delen van kennis heeft dus zeker zijn weerslag op het aanbod en de instroom van nieuwe cursisten.

DSC_0106

foto Mario Dijsselbloem

Masterclass: vrijheid door beperking

De masterclass etsen vindt zijn oorsprong bij kunstenaars en grafici Stijn Peeters en Margriet Thissen die deze ontwikkelden voor Grafisch Atelier Daglicht in Eindhoven. Daar draait de masterclass al jaren als een korte intensieve werkperiode voor veelal grafisch georiënteerde kunstenaars die met de masterclass hun kennis en vaardigheden verder willen verdiepen.

Voor Zwaar Metaal in Den Bosch kozen we voor een deelnemerslijst van kunstenaars met verschillende achtergronden en disciplines. Deelnemende kunstenaars waren Danni van Amstel, Dennis Amatdjais, Alex Baams, Janneke Baltussen, Luba Belejova, Femke Dekkers, Véronique van Helden, Gijs van Lith, Sven Nibbeling en Fenne Westra. Toch spannend: want ziet iedereen het wel zitten dat etsen? Wat vinden makers van de weerbarstigheid van de werkplaats?

Best prima, zo bleek. Sterker nog: de taaiheid werd eerder als meditatief ervaren dan als een blokkade. Etsen als een vorm van zen – wat misschien ook veel zegt over onze tijd, waarin kunstenaars dag en nacht hosselen om de eindjes aan elkaar te knopen.

Kunstenaars vonden de masterclass een pittige maar betekenisvolle werkperiode waarin ze (voor het eerst of weer) in aanraking kwamen met een techniek die ze niet of van lang geleden kenden. Taai of traag waren termen die hen weinig interesseerden: deelnemers waren aan het werk en dealden pragmatisch en geconcentreerd met wat ze tijdens het leerproces tegen kwamen. Tijdens de werkperiode lieten jonge makers hun netwerk via social media  ook meekijken met wat er vers van de pers kwam. Op die manier keek een breed publiek direct mee in de werkplaats.

Concreet heeft de masterclass er toe geleid dat jonge makers ook na de masterclass nog bij het Grafisch Atelier zijn komen werken en dat sommigen ook nu nog terug keren naar de werkplaats – waaronder kunstenaar Danni van Amstel – om verder met de techniek te experimenteren. Aanvankelijk moest van Amstel overgehaald worden om mee te doen: etsen, mooi hoor – maar ik? Hoezo? De kunstenaar zag in eerste instantie geen link met haar werk – maar wij wel. En wat vet dat ze ingestapt is, aangezien ze met haar materiaaldrukken een nieuwe interpretatie mee de werkplaats in nam. Momenteel experimenteert van Amstel met materiaaldruk bij Grafisch Atelier Den Bosch.

Door veel kunstenaars werd de werkperiode gezien als een waardevolle periode die hen geïnspireerd en vooral ook aan het denken gezet heeft over technisch vakmanschap en hun eigen werkwijze. Dat is één van de mooie onverwachte uitkomsten van deze masterclass: de techniek wordt vooral ervaren als een tussenruimte om na te denken, een soort bezinningsruimte.

Veel meer nog dan een productie techniek zagen kunstenaars etsen als een middel om op een andere manier contact te maken met hun werk: zoekend, delend, meer in termen van dialoog in plaats van prestatie. Alhoewel het gezoek sommigen ook flink op de zenuwen kon werken – wat trouwens ook gewoon een bevinding is – was de reflectieve kracht van etsen een ding dat opvallend vaak naar voren kwam.

Dat is winst en biedt kansen omdat het aanknopingspunten geeft voor etsen als een bezielende kracht en metafoor, waardoor het gesprek over de techniek veel breder gevoerd kan worden.

masterclass selectie 030

Seminar kunstenaars

Moet je kunstenaars wel van de werkplaats trekken voor een seminar? Als een moeder tegen een roedel werkende ruggen roepen: jongens joehoe,  tijd voor de lezing – onderbreek je dan niet het werkproces? Of voegt luisteren over oude meesters die het lef hadden etsen übereigenzinnig te werken en onderzoeken in een tijd waarin dat niet bepaald geliked werd juist iets toe aan je werk?

masterclass selectie 027

Voor een coördinator is de verleiding groot toe te geven aan de roep van de werkplaats – het motto van Zwaar Metaal is immers niet lullen maar etsen. En dus maar te zeggen: geen lezing en extra werktijd.

Toch zou dat jammer zijn. Want oké, het werk moet worden neergelegd, er moet gewacht worden voordat er naar de werkplaats gesprint kan worden, maar denktijd is zeker net zo belangrijk voor je werk als werken zelf. Daarom willen we het seminar blijven inzetten als middel om kunstenaars te inspireren en te voeden. Check de blog kunstenaars over de herontmoeting met etsen voor een uitgebreid verslag van het seminar en van wat jonge kunstenaars vinden van de techniek.

masterclass selectie 021

foto’s Mariska van Zutven

Lezing

Wat betekent een traditionele en arbeidsintensieve kunstvorm in een tijd waarin we met één muisklik visueel overal bij kunnen zijn? Accepteren we het nog om geduld op te brengen? Smoort een veeleisende en klassieke techniek de verbeelding of ontstaat er juist ruimte voor meer? Aan de hand van het werk van de kunstenaars William Blake en Edvard Munch werd publiek mee genomen in een lezing door Katja Rodenburg over commitment, discipline en het vieren van je verbeelding binnen de kaders van traditie en trouw.

IMG_5625

foto Cornelie Samsom

Vooral de grafiek van Edvard Munch is onbekend bij het grotere publiek en dus was zijn zoekende en intense grafiek – waarbij Munch op een tedere en tegelijkertijd rauwe manier de grenzen van de techniek opzocht – een soort openbaring voor publiek en een directe aanleiding voor gesprek en verdieping na de lezing.

Voor volgende edities denken we aan een publiekslezing waarbij we een maaltijd, lezing en discussie combineren: samen eten, luisteren en praten over de kansen en kwetsbaarheid van een eeuwenoude maar nog altijd frisse techniek.

Workshop uit je plaat

workshop uit je plaat 11 internet

foto Cornelie Samsom

Leuk, etsen, dachten de vrijwilligers van poppodium W2 toen ze zich voor de workshop Uit je Plaat inschreven. Maar dat verband met muziek? Daar snapten ze niks van – en dat gold voor iedereen. En dus moet je concluderen dat er iets mis is met het format dan wel met de communicatie daarover.

Waarschijnlijk is etsen als techniek zo onbekend dat het nog te vroeg is om een link te leggen – eerst etsen, en dan hebben we het nog wel over die muziek. Mogelijk dat het wel zou werken voor deelnemers die veel ervaring hebben op één van gebieden: dus een workshop etsen voor muzikanten of headbangen met etsers die van metal houden. Maar deze constructie werkte niet – wat niet wegneemt dat de eerste workshop Uit Je Plaat zeker een succes was, met een leuke werksfeer en vet mooie prenten.

Tot slot

Zwaar Metaal Den Bosch was in meerdere opzichten een geslaagde start. Verschillende partners schoven aan om met ons samen te werken en mee te denken, zodat er een breed project is ontstaan waar makers en publiek veel profijt en plezier van hebben gehad.

Het belang om samen te werken was groot: en dus werden werelden samen gesmeed rondom het hart van Zwaar Metaal: kunst, etsen, kunstenaars en onderwijs. We kunnen vaststellen dat het loont om samen te werken en te etsen, en gaan daar ook zeker mee door in Eindhoven en Arnhem. Met veel dank aan Stijn Peeters, alle kunstenaars, Nico Thöne, Grafisch Atelier Den Bosch, Ivonne van der Velde, medewerkers van de Willem II Fabriek en de W2. Het was mooi!

Fotografie: Mariska van Zutven

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s